L1 - TV - FM - TXT - .NL

Twaalf weken lang over de tuin en zijn geschiedenis

Karenanna Knopper ging met Jo Wilms 12 weken lang "tuindromen". Ze maakten een tuinreis door Limburgse tuinen, maar ook door de geschiedenis van de tuin. Terug naar de plaats waar het ooit begon: het paradijs, waar Adam en Eva weer tot leven komen.

Wat betekent het woord tuin of tuyn (de oude schrijfwijze) eigenlijk? Welke rol speelde de mens daarin? Het was rijkdom om een tuin te bezitten. Om in te verpozen en te liefkozen. Het programma belicht de architectonische principes van toen en bekijkt welke rol zij in de hedendaagse tuin spelen.

Kloostertuinen, kasteeltuinen, stadstuinen, maar ook botanische en exotische tuinen. Niet alleen de geschiedenis komt tot leven, er is ook veel aandacht voor tuintips en en creatieve ideeën.

Een kruidensalade bereiden in Baexem, een kasteeltuin beheren in Wijlre, een moestuintje aanleggen, buxus stekken, beeldhouwkunst in de tuin plaatsen, een verbeelder die de waarheid over het brood onthult en natuurlijk heel veel planten en bloemen in alle kleuren. Hoe groot of klein een tuin ook is, iedereen kan zijn eigen paradijs creëren en met "Tuindromen" gingen Karenanna en Jo de kijker 12 weken lang inspireren om de eigen tuindroom te verwezenlijken.

Aflevering 11: Exotisch tuinen

Tuindromen in exotische tuinen, dat is ook in Limburg heel goed mogelijk.
De prachtige rotstuin van Ber Slangen ligt in Amby (Maastricht). Het hele verhaal achter de tuin is net zo indrukwekkend als de tuin zelf. Hoe een klein jongetje iedere dag even bij de buurman in de tuin ging helpen en hoe het samenzijn in de tuin kon uitgroeien tot een hechte vriendschap. Nico Tillie werd als jongen geïnspireerd door de passie van Ber Slangen en ging uiteindelijk ook naar Wageningen om tuin en landschapsarchitectuur te studeren. Toen Ber kwam te overlijden erfde, hoe kon het anders, Nico de tuin. Met veel hulp wordt deze prachtige historische rotstuin in ere gehouden.

Mondo Verde heeft werkelijk prachtige tuinen. We bezoeken er twee. De heerlijke exotische tropentuin en totaal anders de Japanse tuin. Er zijn zoveel tropische planten die wij in de huiskamer hebben staan. Maar er is ook een heel grote selectie van palmen en vijgen en bananenbomen die het zelfs in een Hollandse tuin goed doen. Dek de planten in de winter nooit af met plastic maar met natuurlijk materiaal. Dat voorkomt de plant kan gaan rotten.
De Japanse tuin is net als een kloostertuin ook een tuin voor meditatie (en gebed). Bomen en stenen zijn heilig. Daar huizen de goden in.

En dan rijden we door naar Brunssum, Naar galerii Yaka, waar een Zimbabwaanse kunstenaar op dit moment workshops geeft. Ik heb dat jaren geleden ook in het Afrika museum in Cadier en Keer mogen meemaken. Goed voorbeeld doet goed volgen en nu dus ook in Brunssum. Jocelyne Didden heeft haar hart aan Afrika en de kunstenaar uit Zimbabwe verloren. Droomt u met ons mee?

Rotstuin Ber Slangen
Ambyerstraat Noord 73, 6225 BW Maastricht

Wereldtuinen Mondo Verde
Groene Wereld 10
6372 PW Landgraaf
045-5350161

Yaka African Art
Hoogenboschweg 43
6442 PT Brunssum
E: info@yaka.nl
W: http://www.yaka.nl

Aflevering 10: Compositie en borders

Vandaag alles over compositie en borders. We gaan opnieuw op bezoek bij Ineke Greve. Ineke maakt van alles! Een compositie. De prachtige snoeivormen aan de entree zijn in de loop der jaren uitgegroeid tot een imposant groen beeldhouwwerk. Maar ook de borders en laantjes met altijd weer een bank of een stoel maken dat je eindeloos kunt genieten van alle creaties met rozen, passie en zelfs het ordinaire fluitenkruid levert in de laan der platanen een prachtige compositie op.

De moes- en kruidentuin wisselen ieder jaar en het medaillon van groene kool is al net zo bijzonder als de rodekool in de border. Je moet durven is het motto van Ineke. Ik kan iedereen aan raden om zelf een kijkje te nemen en te genieten op de open tuindagen van huize de Dohm . Jo heeft zich laten inspireren door een bezoek aan Barcelona en legt uit hoe een figuratief beeld geabstraheerd moet worden om een compositie van diverse eenjarige te ontwerpen. Ook de tuin van de Heerenhof is een plaatje! Zoveel verschillende sferen, geuren en kleuren.

Ik kom al gedurende 15 jaar op de Heerenhof en de tuin is altijd weer vol verrassingen. Beide tuinen en ook de kasteeltuin in Wijlre zijn opgenomen in het European Garden Heritage network. Dat is echt fantastisch. Kijk voor meer info over de tuinen en cultuurlandschappen op:
www.eghn.eu

Kijk voor meer over de tuinen van Ineke en Jo op:
www.inekegreve.nl
www.heerenhof.nl

Aflevering 9: Het balkon

Met je voeten boven de stad en je hoofd in de wolken. Dat is het gevoel dat je op een balkon beleefd. Je creëert je eigen wereld al op een vierkante meter.

We beginnen op mijn eigen balkonnetje dat ik lekker tuttig heb aangekleed om met Jo te kunnen ontbijten. Samen gaan we naar het terras van Martijn de bloemist. Een terras om te zonnen, te eten en te genieten en waar de kiwi een prachtige haag vormt en zorgt voor volledige privacy. Eigenlijk twee terrassen, want beneden is ook een terrasgevoel gecreëerd met romantische hoekjes en heel veel kleurrijke planten.

Ik ga daarna naar het balkon van Rene Thijssen dat hij gebouwd heeft op het appartement naast zijn eigen woning. Een heel modern balkon met een historisch uitzicht. Rene vertelt dat wanneer er met liefde gebouwd wordt, je dat altijd terug zult blijven zien en door de tijd heen uniek zal blijven. Hij relativeert zijn uitspraak door hier aan toe te voegen dat dat helaas niet altijd mogelijk is, omdat geld daar natuurlijk een niet onbelangrijke rol in speelt.

Jo is ondertussen op bezoek bij Emille en Margriet Goosens in de wijk Ceramique in Maastricht. Het balkon heeft de niet alledaagse afmetingen van 1,5 bij 20 meter. Jo heeft voor dit balkon drie belevenissferen ontworpen en dat geeft de familie Goosens, die hun grote huis en tuin hebben ingeleverd voor de dynamiek van de stad, hun ultieme tuingevoel terug.

Daarna gaan we naar de firma Thiessen, wijnkopers in Maastricht door de eeuwen heen. In hartje centrum drinken we met Ger Habets, keldermeester bij Thiessen, een echt Limburgs glas heerlijke rode wijn. Een unieke belevenis. En dan natuurlijk het balkonnetje van Jo met een paar waardevolle balkontips, heel veel tuindroom plezier.

Volgende week:
Tuinontwerpen van Han Nijo en exotische tuinen

Met dank aan:
Martijn de bloemist, Maastricht
Firma Thiessen wijnkopers Maastricht
Rene Thijssen Architect Maastricht
Margriet en Emile Goosens

Aflevering 8: Cottagetuinen

De cottagetuin roept schilderachtige beelden op van het Engelse platteland in de Victoriaanse tijd. Denk bij een cottagetuin aan weelderige en kleurrijke tuinen. Niets moet en alles mag. Er was vroeger zeker nog geen sprake van kleurcombinaties en borders op kleur.

Alles wat men vond of kreeg en enigszins nuttig kon zijn, gaf men een plaatsje. Zowel sierplanten als nutsplanten zoals groenten, fruit en kruiden werden dicht bij elkaar gezet om de ruimte volop te benutten. Het was dan ook meer een gebruikstuin dan een siertuin. Regels op gebied van tuinieren waren er niet. Hortensia's werden gecombineerd met bieslook, sla en peterselie… Dwergconiferen met dahlia's in vloekende kleuren, narcissen, tagetes, en forsythia. En natuurlijk ook rondscharrelende kippen, ganzen, konijnen, pergola's, hekken en tuinschuurtjes.

De Franse 'potager' die uit de middeleeuwse kloostertuinen stamt en die in de 16de eeuw vooral populair was, is eigenlijk een beetje de voorloper van de cottagetuin, die we nu als ‘typisch Engels’ aanzien. In de loop der jaren is dit soort tuin wel sterk geëvolueerd. Vooral door de invloed vanuit Engeland waar dit type tuinen steeds populair is gebleven. Tuindames als Gertrude Jekyll en anderen hebben de cottagetuin verder uitgewerkt en ingevuld.

We praten met Ber over zijn volkstuin en zijn leven in Eijsden. Authentieker en Limburgser bestaat het niet. Daarna bezoeken we Vera Kardaun. De manier waarop zij in haar tuin leeft en werkt is een plaatje om te zien. Zoals zij zelf zegt: 'Ik schilder met de bloemen'.

Twee uur lang wanen we ons in Engeland en hebben we genoten van haar gastvrijheid. Ook de lijsterhof in Schinnen is een geweldige belevenis. In de tuin van Alice en Peter zie je vooral de nutsfuncties van de cottagetuin. Peter krijgt een 10+ voor de allerlekkerste pruimenvlaai ooit.

Alice veranderde de fruitkwekerij van haar vader in allemaal verschillende tuinen, de smaaktuin, de medicinale kruidentuin, de heksentuin en de moestuin. En dat brengt ons naar de raspberryfarm in Meijel van Carlo en Henny Peters. Henny noemt zich zelf de frambozen boerin, maar wel eentje die een onuitputtelijke creativiteit aan de dag legt als het om frambozenproducten gaat. Snoepjes, drankjes, smoothies, zeep en parfum. Te veel om op te noemen.

U kunt alle tuinen bezoeken. Kijk maar even op de website voor de opendagen, maar eerst nog even tuindromen,

www.tuin-design.nl (Vera Kardaun)
www.lijsterhof.nl
www.raspberry-maxx.nl
www.deheerenhof.nl

Aflevering 7: Engelse landschapstuinen

In het begin van de 18de eeuw deed het romantische element zijn intrede in de Engelse tuinkunst met de landschapstijl. Rond landhuizen in Engeland worden tuinen aangelegd geïnspireerd op de natuur. Waterpartijen in de vorm van een stroom omzoomd door bossages. Uitgestrekte hol liggende gazons en boomgroepen zorgen voor een overgang tussen de tuin en het omliggende landschap.

De landschapsstijl verspreidde zich later in de 18de eeuw buiten Engeland, ook in Nederland. In een Engelse landschapstuin mag een follie of folly niet ontbreken. Een folly is een dwaasheid, een bouwkundige dwaasheid. Het gaat hierbij om een nutteloos, soms bizar bouwwerk, een fantasiebouwwerk, een bouwwerk zonder direct aanwijsbare functie.

We dromen vandaag in de tuin van Kasteel Vaeshartelt. In opdracht van koning Willem II kocht de Maastrichtse industrieel het kasteel om dienst te doen als jachtslot. Na het overlijden van de koning trok de familie Regout zelf in het kasteel en werd de engelse landschapstuin gecreëerd.

We rijden door naar de botanische tuin in Kerkrade. In 1938 kreeg de tuin- en landschapsarchitect John Bergmans de opdracht Van de Staatsmijnen voor het ontwerp van de tuin. Bergmans ontwierp een prachtige landschapstuin met een rijk en botanisch planten assortiment

Een landschapstuin op kleinere schaal kan groot zijn in uitstraling dat zien we bij Chris en Marij Höweler. Eenmaal in de tuin met koffie en taart heeft Chris een heel bijzonder verhaal voor ons. De (inmiddels gepensioneerde) Maastrichtse architect Winand Thomas heeft een woon-leefbuurt ontworpen door alle 30 bewoners een deel van hun tuin af te laten staan en daar een grote speel- en leeftuin van te maken, waarbij iedere bewoner eigenaar wordt van het geheel. Er is een speelweide voor de kinderen een tennisbaan, een plaats voor houtopslag, fruitbomen en een echt café.

En dan ook nog even een bezoek aan kwekerij Marnis in Schimmert. De kwekerij behoort tot de top 5 van Europa en beleef je als een tuin. Botanische pioenen en rozen en veel te veel om op te noemen. Een kwekerij moet je ruiken en zien. U kunt voor de openingstijden kijken op de website: www.marnis.nl

Aflevering 6: Renaissance

Een nieuwe mode ontstond: er werden grote architectonische villa's gebouwd en ook aan de tuinen eromheen werd veel aandacht geschonken. Ieder die zich dat veroorloven kon bouwde buiten de stad een villa.

De tuinen die bij deze villa's werden aangelegd waren strak van indeling. Er werden geen stenen muren meer gebouwd maar wintergroene hagen rondom de tuin. Binnenin vakken met gras of vakken gevuld met bloemen. Grote tuinen bestonden uit meerdere kamers, die door hagen van elkaar werden gescheiden. Soms lagen deze kamers achter elkaar en creëerde men doorkijkjes. Als middelpunt fungeerden de fonteinen. Beelden werden langs de paden geplaatst, evenals hardstenen banken. Dikwijls werd aan het einde van de tuin een tuinhuis gebouwd. De vormen bleven echter simpel en rechtlijnig zonder overbodige versiering.

We bezoeken de tuin van Ineke Greve. Huys de Dohm werd in 1647 op de fundamenten van een jachtslotje van Karel de Grote gebouwd. De tuinen worden gedomineerd door de strakheid van de hagen die een lijnenspel bieden dat zomer en winter boeiend is. Het is heerlijk om met haar en Jo in het prieel te praten over hoe haar liefde voor het tuinieren is ontstaan en hoe ze daarin is gegroeid. Iedere tuin is een belevenis. We gaan zeker terug als de borders in bloei staan.

We rijden door naar de familie Notermans. Ook hier een tuin met een heel lange as en verschillende kamers. Sjef maakt de meest uiteenlopende vormen van taxus en buxus. Zijn vrouw neemt de beplanting en verzorging van de borders voor haar rekening. Maar in de winter trekken zij zich samen terug in het atelier waar sculpturen van mergel gemaakt worden.

Boven op de Sint-Janskerk in Maastricht hebben we een ontmoeting met de Peter kleinen. Hij heeft de unieke opdracht gekregen om de ornamenten van de kerk te restaureren. Geweldig om dit te mogen zien en ook doodeng, want het is verschrikkelijk hoog. Vol bewondering kijken we hoe de vakmannen steen voor steen behandelen waarbij een enorme precisie aan de dag gelegd wordt

Jo laat zien hoe je buxus kunt stekken en we sluiten deze bijzondere dag af met barok taartjes van Kluytmans. Het was weer heerlijk Tuindromen.

Kijk ook op de website: www.inekegreve.nl

Aflevering 5: Boerderijen en boerderettes

Boerderij en erf vormen een samenhangend geheel. Heel veel werkzaamheden speelden zich op het erf af. Vroeger maar ook nu is een boerderij altijd een combinatie geweest van nut en sier. Vroeger en nu nog steeds is de boerderij altijd een combinatie van nut. Pas toen de welvaart toenam konden de boeren zich wat meer aandacht voor de siertuinen veroorloven.

De boerin was de ‘baas’ over de siertuin met bloemen, de moestuin en de boomgaard en de boer bestierde het vee en het zware boerenwerk.

In de loop der tijd ontstond de zogenoemde 'boerderette' of 'fermette'. De eerste keer dat ik het woord boerderette hoorde dacht ik dat het een grapje was… Maar niets is minder waar! 'Boerderette', de spottende benaming voor een nieuwbouwhuis dat voor (oude) boerderij moet doorgaan. Een boerderij is het huis waar een boer woont en werkt, een boerderette is het gerieflijk (tweede) woonhuis van een stedeling die graag idyllisch-landelijk wil wonen. Voorzien van alle moderne comfort heeft de boerderette niets van doen met een boerderij. Dat is vanavond allemaal te zien in Tuindromen.

Maar ook gaat Jo terug naar zijn roots… We gaan op bezoek bij zijn tante Marieke in Mheer. Eerst zijn we naar Intratuin in Maastricht geweest die ons een grote kar vol eenjarigen hebben meegegeven om haar letterlijk in de bloemetjes te zetten. Tante Marieke zal ik nooit vergeten, een absoluut geweldige ontmoeting... De buren van tante Marieke wonen in een prachtig gerestaureerd vakwerkhuis. De tuin ligt 7 meter boven het maaiveld en dat maakt de locatie meer dan uniek. Met dank aan de familie Beyer.

Aflevering 4: Stadstuinen

Vanaf de 13e eeuw ontstaan stadstuinen. Het zijn volledig ommuurde tuinen. In tijd van onderlinge twisten is men op de bescherming van stadswallen aangewezen, waarbinnen de huizen zo dicht mogelijk op elkaar gebouwd worden zodat het bezit van een stadstuin nog zeldzamer is.

We bezoeken vier stadstuinen, waarvan er drie binnen en een buiten de stadwal ligt. Het zijn vier totaal verschillende belevenissen. De tuin van de familie Schippers ligt op de kelder van een voormalige bierbrouwerij. Het was de grootste brouwerij van Maastricht. De tuin is dus eigenlijk het dak van de kelder! De historierijke locatie van Josje Reuten en Paul Stalenhof kunt u op afspraak bezoeken. U kunt er dineren en zelfs trouwen. De overige twee stadstuinen zijn precies het tegenovergestelde van elkaar.

We hebben ontzettend gelachen en veel geleerd op de boomkwekerij van Sjef Frijns en zijn zonen in Margraten. Hoe je nu precies een boom moet planten en snoeien leer je door te kijken, te genieten, ga maar lekker 'tuindromen'.

Adressen:
Incognito Kledingverhuurbedrijf
Roermond

Boomkwekerij Frijns
Margraten

Josje Reuten en Paul Stalenhoef
Sint Servaasklooster 22
Maastricht

Aflevering 3: Kasteeltuinen

Kasteeltuinen blijven een sprookje, zeker als je op bezoek mag op Kasteel Wijlre van Jo en Marlies Eijck. Zelfs nu de lente op zich laat wachten is de tuin adembenemend. De historische binnenplaats, de Hortus Ludi en de prachtige 17e eeuwse parterres brengen ons terug in de tijd. Met een extra tintje dankzij Incognito uit Roermond die ons ook qua kleding de tijd doet herleven.

Marlies is een zeer bescheiden en innemende gastvrouw met een enorme passie voor wilde bloemen en die zijn er het hele jaar door als je maar leert kijken. We maken met primula en anemoontjes, kerstroos en diverse soorten groen een prachtig boeket.

Bij Kasteel Baexem staat een wel heel bijzondere ontvangst te wachten. Jan en Theo Peters zijn met vrienden volop aan het genieten in de keuken van een heerlijke kruidensalade. Dat gebeurt iedere dag: wijn, kruiden, zelfgebakken brood en een sigaartje. Ik mag met Jantje de tuin in. Ik heb er geen woorden voor. Dit is een geweldige belevenis. Ik proef van alles en realiseer mij dat heksen toch bestaan.

Na een groot bord brandnetelstampot gaan we terug naar de Heerenhof. Ik krijg een stukje tuin van Jo waar ik wat kruiden, sla en éénjarigen mag planten. Eindelijk: Ka's Tyun!

Voor meer informatie kijk op de website van Kasteel Baexem: www.kasteel-baexem.nl

mailto:tuindromen@l1.nl

Aflevering 2: Kloostertuinen

Tuin en kerk zijn ook vandaag de dag een afspiegeling van een hemelse en ideale wereld op aarde waarin de mens voortdurend het eeuwig leven en geluk hoopt te vinden. Vandaag gaan we met 'tuindromen' naar Steyl. Een prachtig kloosterdorp in de Maasduinen. In de tuin zijn allemaal grotten gebouwd van het afval van bakstenen. De grotten dienen om te bidden en te mediteren. Ik vond het zo bijzonder om de stilte te mogen voelen. Op het hoogste gedeelte van de tuin staat een egaal wit Christusbeeld. Het is een kopie van dat in Montmartre in Parijs. Aan de voet strekt het heilig hart heuvel zich uit: allemaal geknipte en geschoren struiken vormen een immens kruis.

We rijden ook nog even naar Heerlen een piep klein tuintje maar met alle kenmerken van een kloostertuin. In de tuin bij Jo (de Heerenhof) laten we zien hoe je een helleborus door scheuren kunt vermeerderen. Het is een van mijn lievelingsplanten, naar mijn smaak kun je er niet genoeg van hebben. Het is een prachtige plant die tussen december en maart bloeit.

Bestrating is natuurlijk heel belangrijk. In Limburg kun je bij Oprey een wereld aan stenen kopen. Ik mag een snelle cursus bestrating volgen. De geslagen klinker is voor een leek nog wel zelf aan te leggen, maar de sier-keien en kloostermoppen kun je toch beter aan de vakman overlaten.

Als laatste rijden we naar Maastricht waar we een ontmoeting hebben met de verbeelder Jacques Creusen. Hij vertelt ons de waarheid over het brood. In een heel leuk boek legt hij onder andere uit wat het woord croissant betekent en waar het vandaan komt. Het boekje kun je bij Jacques thuis kopen. Ik heb er ontzettend om gelachen.

Michel Oprey & Beisterveld Natuursteen
Echt

Verbeelder Jacques Creusen
Maastricht

Kostuumverhuur Incognito
Roermond

Aflevering 1: Wat betekent tuin?

We zijn in het paradijs, de meest besproken tuin van de wereld. Ik ben dol op alles wat met tuinen te maken heeft, op het ontwaken van de natuur, het genieten met elkaar in de tuin maar ook het werken in de tuin. Het genot van bloemen en groenten uit je eigen tuin eten blijft een onbeschrijflijk gevoel.

Wat betekent tuin? Of tuyn, zoals het vroeger werd geschreven. Jo, tuinarchitect van de Heerenhof legt uit dat het woord tuin omheining betekent. Door een omheining ontstaat de ‘Hortus conclusus’. De omheining kan van allerlei soorten materialen gemaakt worden. Wij maken in de uitzending een omheining van twijgen, heel gemakkelijk en snel te maken en het oogt prachtig. Wij hebben twijgen van de plataan gebruikt, maar wil je een degelijke 'tuyn' bouwen dan gebruik je wilg en hazelaar.

We gaan bij antiquair Theo Evers in Heerlen op bezoek die ons prachtige omheiningen en balustrades uit vervlogen tijden laat zien, maar die Jo in de hedendaagse tuin opnieuw tot leven laat komen. We praten met Vivianne Schuijren, beeldhouwster en dochter van Peter Schuijren in haar Atelier in Sint Geertruid. Zij woont in een nostalgische vakwerkboerderij waar zij als kind al het vak en de passie van haar vader leerde. Haar vader creëerde de beeldentuin waar inmiddels ook het werk van haar zelf te bewonderen is. Na de dood van haar vader besloot Vivianne de beeldentuin open te stellen voor het publiek. Ook geeft zij cursussen in beeldhouwen en boetseren. Jo heeft van Vivianne de opdracht gekregen om een nieuw ontwerp te maken voor de tuin. In het atelier ontvouwt Jo het plan van ‘De Tuin Der Lusten”.

Luc Frissen, onze “grasdokter” legt uit hoe je de grasmat moet behandelen om een prachtig groen gazon te laten ontstaan dus: 2 keer per week maaien. Het siergazon maai je op minimaal 2 cm. In verband met kans op verbranding is het beter iets hoger dan te kort te maaien, 2 keer per jaar verticuteren en een goede bemesting d.m.v. de kustmestkorrels (coating).

De Heerenhof
Veldstraat 12-A
6227 SZ Maastricht
043 4084800

Theo Evers Antiek
De 3 Koumen 58
Heerlen Noord
Tel 045-5223333

Vivianne Schuijren Beeldhouwster
Eindstraat 21
St. Geertruid

Luc Frissen
Frissen Groen Techniek
tel. 043-6089200