Natuurlijk Limburg
Programmamaker Maurice Nijsten uit Ulestraten bezoekt samen met Edmond Staal van Stichting het Limburgs Landschap natuurgebieden in de hele provincie. Er is aandacht voor zowel culturele aspecten als voor natuurbeheer. In iedere uitzending komen ook fraaie dier- en landschapsopnamen uitvoerig aanbod.
Meer informatie ook op: www.mauricenijsten.nl
L1thema
Maandag 28 juni: Groen genieten bij het Limburgs Landschap
Op pad met Stichting het Limburgs Landschap. Op stap met de fiets en daarbij onderweg oog hebben voor de natuur- èn culturele aspecten. Gids op de fiets is Edmond Staal, medewerker van Stichting het Limburgs Landschap. Edmond Staal bezocht een groot aantal natuurgebieden, verspreid door de hele provincie. In deze aflevering brengen we een bezoek aan gebieden in zowel Noord- Midden als Zuid-Limburg.
Stichting het Limburgs Landschap bezit momenteel 61 natuurgebieden met een totale oppervlakte van ongeveer 8000 hectare. Eigendom blijkt de beste garantie voor bescherming op lange termijn. De dreigende ontginning van de Boshuizerbergen bij Venray leidde in 1931 tot de oprichting van Stichting het Limburgs Landschap. Zonder de toenmalige acties zou het natuurgebied geheel verdwenen zijn. Een bijzonder deel van de Boshuizerbergen is het gebied waar jeneverbessen groeien. Deze soort komt maar op weinig plaatsen in Nederland zo massaal voor. In de Boshuizerbergen worden naaldbomen gekapt en kan het bos verjongen. Met een aangepast bosbeheer wordt het bos natuurlijker met meer verschillende soorten bomen.
Voor een eerste verkenning van een natuurgebied zijn infopanelen en uitgezette wandelroutes ideaal. De natuurgebieden van het Limburgs Landschap zijn alle op wegen en paden opengesteld. Als lid van de Stichting het Limburgs Landschap ontvangt u het fraaie "Uit en thuisboek". Hierin staat veel nuttige informatie over al haar natuurgebieden.
En dan nu van Noord- naar Zuid-Limburg. Edmond Staal arriveert hier bij kasteel Neercanne. Landschap is meer dan natuur alleen. Het Limburgs Landschap kocht in 1947 kasteel Neercanne en het aangrenzende bos. Het kasteel is het enige uit mergel opgetrokken terrassenkasteel dat Nederland rijk is. Vele handen maken licht werk. Voor het Limburgs Landschap zijn vrijwilligers onmisbaar. Ook de jeugd helpt vaker een handje mee zoals hier bij het opruimen van zwerfvuil langs de Maas. Ook bij het beheer steken vrijwilligers vaak de handen uit de mouwen of bij het inventariseren van flora en fauna. Nog een voorbeeld: het infocentrum op de Groote Heide kan ook niet zonder de hulp van vrijwilligers. Nieuwe vrijwilligers zijn steeds welkom en worden ondergebracht bij bestaande projecten. Doel van stichting het Limburgs Landschap is om via gerichte aankoop natuur- en landschapswaarden te behouden en te herstellen.
Een schat aan natuur in Limburg is veilig gesteld, maar het Limburgs Landschap is nog niet klaar. Er wordt, samen met andere instanties, hard gewerkt om in onze provincie geïsoleerd liggende natuurgebieden met elkaar te verbinden. Realisatie van die Ecologische Hoofdstructuur is meer noodzakelijk omdat doel te bereiken: De groene ruggengraat van Limburg! We zien in deze aflevering o.a. de grote zilverreiger, kieviten, een havik, groene kikers, een reegeit met kalf en nog veel meer.
Maandag 21 juni: Terrassen langs de Zandmaas
Op pad met Stichting het Limburgs. Op stap met de fiets en daarbij onderweg oog hebben voor de natuur- èn culturele aspecten. Gids op de fiets is Edmond Staal medewerker van Stichting het Limburgs Landschap.
Vanaf de Maas gezien ligt Steyl op een Maasterras. We volgen Edmond Staal tijdens zijn fietsroute. Door de bossen ten oosten van Tegelen fietst Edmond bergop naar het Jammerdal, ook wel Onderste en Bovenste Molen genoemd. Het terrein bestaat uit een droog eikenbos, een vochtig elzenbroekbos en een tot natuurgebied omgevormde voormalige klei- en grindgroeve. Edmond vertelt over het ontstaan en het beheer van het nieuwe natuurgebied.
Het gebied is voor wandelaars vrij toegankelijk op wegen en paden. In de groeve is een grote steilwand, waarin oeverzwaluwen zich nestelen. Met een infopaneel geeft het Limburgs Landschap aan op welke wijze maatregelen worden genomen om de oeverzwaluw meer leefruimte te bieden.
Het Jammerdal heeft een rijke historie. Een aantal grafheuvels uit de prehistorie zijn bewaard gebleven en tekenen zich duidelijk af in het landschap.
Edmond vertelt waarom het natuurgebied de naam Jammerdal heeft gekregen.
We vervolgen onze fietstocht langs het Trappistenklooster op weg naar de Groote Heide.
De Groote Heide ligt ten oosten van Venlo. Het is een van de meest soortenrijke gebieden van het Limburgs Landschap. De grootste oppervlakte wordt ingenomen door heide. Aan de zuidkant liggen enkele akkertjes, schraal grasland en naald- en gemengd bos. Deze variatie staat garant voor een grote soortenrijkdom.
We ontmoeten Bart van der Linden , medewerker bij Stichting het Limburgs Landschap.
Hij vertelt dat er in de natuurgebieden leefregels zijn om het voor mens en dier zo leefbaar mogelijk te maken. Honden aan de lijn, wandelen op de paden.
Op de Groote Heide bevindt zich een infocentrum. Dit centrum wordt beheerd door vrijwilligers. Er zijn hier regelmatig wisselende tentoonstellingen over de Groote Heide en voor de jeugd vindt er natuureducatie plaats..
Edmond vertelt over het Grensmonument, dat ligt op de grens met Duitsland, een herinnering aan het vliegveld dat daar in de Tweede Wereldoorlog lag.
Op de terugweg naar het vertrekpunt in Steyl passeert Edmond Staal de ruige natuur van de Tegelse wijk Maasveld. Een dorado voor veel vlinders.
We zien in deze aflevering o.a. houtduif, grote bonte specht, merel, waterhoen, meerkoet, oeverzwaluw, zandhagedis, hermelijn, mestkevers, vos, roodborsttapuit etc.
Maandag 14 juni: Natuurherstel, werk aan de winkel!
Op pad met Stichting het Limburgs Landschap naar de omgeving van Weert. Op stap met de fiets en daarbij onderweg oog hebben voor de natuur- èn culturele aspecten. Gids op de fiets is Edmond Staal, medewerker van Stichting het Limburgs Landschap.
Ons vertrekpunt is vandaag het Weerterbos, op de grens van Limburg en Brabant. Aan de Brabantse zijde ligt de Hugterheide, aan de Nederlandse zijde het Weerterbos. Het gebied bestaat uit vochtige en droge bossen, graslandpercelen en kleine heideveldjes.
Het Weerterbos wordt doorsneden door de oude Graaf, een gegraven beek. Het centrale natte deel van het bos staat onder andere onder invloed van kwelwater. Hier is er een afwisseling van vooral zwarte els, zachte berk en wilgen. Een geleidelijke vernatting van het Weerterbos vergroot de natuurwaarden van het gebied.
Na enkele natuurherstelprojecten is er ook weer open stilstaand water in het Weerterbos. Aan de oostrand van het gebied ligt het eerste herstelde ven.
Bij het beheer moeten naaldbomen wijken in het voordeel van loofbos. Dat geeft veel meer variatie. 
In het bos bevindt zich de Grenskerk, een beschermd monument uit de Spaanse tijd. Edmond Staal vertelt hier meer over.
In het Weerterbos werden enkele jaren geleden edelherten uitgezet. De edelherten grazen nu in een ingerasterd gebied. Misschien mogen ze in de toekomst ook buiten dit raster leven. Daarover moet echter nog een besluit vallen. Vanuit een fraaie uitkijktoren kan men de edelherten met wat geluk gadeslaan.
We ontmoeten Jan Kluskens, medewerker bij het IKL, Instandhouding Kleine Landschapselementen. Het Limburgs landschap werkt bij het onderhoud en beheer van de natuurgebieden veel samen met het IKL. Jan vertelt over zijn vele positieve ervaringen met vrijwilligers die regelmatig, onder deskundige begeleiding, nuttig werk verrichten in de natuur.
Vanuit het Weerterbos fietst Edmond langs de molen in Laar op weg naar Schoorkuilen.
Het venherstelproject is hier bijna voltooid en heeft vooral vogels veel te bieden.
De nieuwe zandwal die is ontstaan bij de Schoorkuilen is zeer geschikt voor de oeverzwaluw.
Dan brengen we een bezoek aan Wellenstein, een gebied dat vooral bestaat uit naaldbos met daarin kleine heideterreintjes. Het Limburgs Landschap dunt de naaldboomopstand, waarbij loofbomen worden bevoordeeld. Haviken en buizerds gebruiken het bos als uitvalsbasis voor jachtvluchten in het omliggende landschap.
Na Wellenstein brengt de fietstocht ons naar het Openluchtmuseum in Nederweert- Eind, tevens het einde van onze route
We zien in deze aflevering o.a. edelherten, havik, kruisbek, kleine watersalamander, alpenwatersalamander, kleine bonte specht, bunzing, ransuil, nijlganzen, grote zilverreiger en nog veel meer.
Maandag 7 juni: Natuur en cultuur hand in hand
In de aflevering van vandaag bezoeken we zowel Zuid-, Midden- als Noord-Limburg.
In Zuid-Limburg lopen we een gedeelte van het Krijtlandpad. Het Krijtlandpad heeft in elk seizoen zijn aantrekkelijke kanten. De vele meidoornheggen in dit landschap zijn ideaal voor het nest van de kneu. Stekelige struiken vormen een goede bescherming tegen ongewenste gasten. We lopen langs de Epener volmolen, een fraai bezit van Natuurmonumenten. Deze watermolen doet dienst als graanmolen. Er valt genoeg te genieten tijdens de wandeling, voor ieder die er oog voor heeft. De snelstromende Geul is 58 km lang en het verval van de rivier bedraagt ongeveer 250 meter. De waterkwaliteit van de Geul verbetert geleidelijk. Een ideaal leefklimaat voor de ijsvogel. Edmond wandelt door de Heimansgroeve richting Cottessen. Vroeger groeide er op verschillende plaatsen langs de Geul het zinkviooltje. Edmond legt uit welke stappen het Limburgs Landschap onderneemt om het zinkviooltje weer terug te krijgen langs de Geul. Het kleinschalig landschap in de omgeving van Cottessen vormt een ideaal leefgebied voor de steenuil en de grauwe klauwier. 
We verlaten nu Zuid-Limburg en gaan naar Midden-Limburg en wel naar de omgeving van Linne. We lopen een gedeelte van het Maas-, Swalm-, Nettepad, dat door Landgoed Rozendaal gaat. De karakteristiek van landgoed Rozendaal is goed te zien: een beekdallandschap met laaggelegen grasland, begrensd door bos en stuifzandruggen. Er bevinden zich enkele monumentale, karakteristieke boerderijen, een ervan is boerderij Koningshof, deze stamt al uit de 16e eeuw. Edmond loopt langs Koningshof richting Vlootbeek en vertelt over het ontstaan van de Vlootbeek. Enkele lanen van witte acacia, beuk en Amerikaanse eik doorsnijden de bossen. Vanuit het bosgebied komen we aan bij het Reigersbroek. Door de natuurherstelmaatregelen keert er weer geleidelijk meer water terug in het gebied, zodat het gebied zijn naam weer eer aandoet. Onze wandeling brengt ons via de Bremberg naar de ruïne van kasteel Montfort. Eén van de torens van de ruïne werd fraai gerestaureerd door Stichting kasteel Montfort. 
In Noord-Limburg lopen we een gedeelte van de Maasduinenroute. Kenmerkend voor de Eckeltse bergen is de zeldzame afwisseling van heide, loofbos en open zandige delen. Paraboolduinen geven een fraai reliëf aan een nogal vlak landschap. Sinds 1972 is de Eckeltse bergen in bezit van de Stichting het Limburgs Landschap. Goed beheer van de heide helpt de stand van zeldzame reptielen omhoog. Het Limburgs Landschap heeft door kleinschalig plaggen zandige plekjes gemaakt en dat is gunstig voor het aantal zandhagedissen. Nabij de Eckeltsebergen werkt de natuurbeschermingsorganisatie aan herstel van het leefgebied van een zeldzaam amfibie: de knoflookpad. Op het stuifzand van de Bosserheide zijn meer dan twintig soorten korstmossen gevonden. Edmond vertelt aan de hand van een ezelsbruggetje hoe je het verschil kunt zien tussen een den, een spar en een larix.
En hier eindigt onze wandeling voor vandaag, die ons een beeld geeft van de vele wandelroutes die er zijn in onze provincie.
We zien in deze aflevering o.a. ijsvogel, steenuil, grauwe klauwier, hazelmuis, kleine bonte specht, sperwer, vos, grote zilverreiger, knoflookpad, buizerd, rode bosmieren en nog veel meer.
Maandag 31 mei: Broeken en Weerden in de Maascorridor
Voor vandaag hebben we een wandeling gekozen uit het Pieterpad. We vertrekken in Kaldenbroek en eindigen onze wandeling in de Océ Weerd in Venlo.
Tussen Grubbenvorst en Lottum ligt een oude, grotendeels verlande Maasarm, het Kaldenbroek, eigendom van Stichting het Limburgs Landschap. Hier liggen broekbos, aangelegde populierenbossen en vochtige graslanden. Op de hogere gronden liggen droge loof- en naaldbossen. Door de oude Maasmeander stromen de Lottumer Molenbeek en de Broekloop. Het kleinschalig landschap biedt dekking aan veel diersoorten. Bijzonder zijn de natte elzen-en berkenbroekbossen in de laagste delen van het Kaldenbroek. In het landschap ligt de monumentale kasteelboerderij Kaldenbroek. In een schuur van Huize Kaldenbroek komt de kerkuil tot broeden. Bijna alle broedgevallen vinden tegenwoordig plaats in speciaal voor de soort geplaatste nestkasten.Edmond vertelt hier over de historie en over de actie van de bevolking om dit fraaie landschap te behouden.
En verder gaat de wandeling en wel via de Broekeindweg richting Grubbenvorst. Door het centrum van Grubbenvorst lopen we naar het pontveer over de Maas. Aan de overkant van de Maas gaan we rechtsaf, de weg naar Velden. In het Maasdal tussen Grubbenvorst en Velden is er ook de ruimte voor allerlei diersoorten. De weilanden en Maasheggen vormen hier het landschap. Als broedvogel is de kievit in het Maasdal sterk achteruitgegaan door de intensieve landbouw. Veel nesten mislukken door een grondbewerking. Grauwe ganzen daarentegen zijn vaak te zien in het Maasdal. In onze provincie komen vele honderden paren tot broeden. Echt talrijk zijn grauwe ganzen als wintervogel en tijdens de trek.
Onze wandeling loopt langs het bosgebied de Weerd, een eiken- berkenbos. In dit relatief kleine, geïsoleerde bos leven toch best veel dieren. We observeren een tijdje een eekhoorn aan de maaltijd. Ze eten uit het vuistje en wel door nootvruchten tussen de pootjes te klemmen.
En verder gaat onze wandeling en wel door een gedeelte van de Maascorridor, ook in bezit van Stichting het Limburgs Landschap. De afwisselende vegetatie in de Maascorridor maken het gebied interessant voor recreërende bezoekers, dier en plant. In natuurontwikkelingsgebieden, zoals de Maascorridor kun je je eigen weg kiezen. Heerlijk struinen door de nieuwe ruige natuur.
Vanuit de ruige natuur van de Maascorridor arriveren we hier bij een kapel met een rijke historie, de kapel van Genhooi. O.L. Vrouw van Genhooi geldt als beschermvrouwe van de stad Venlo. Edmond vertelt hierover.
Aan de Noord-Westrand van Venlo bevindt zich de Océ- Weerd…. Fraaie riviernatuur! In deze ruigte is de grote groene sabelsprinkhaan beslist geen zeldzaamheid. Het voedsel bestaat voornamelijk uit andere insecten die op planten leven. Ook wordt soms wel aan planten geknaagd.
De wandeling door de Océ Weerd brengt ons in Venlo, het eindpunt van de route voor vandaag.
We zien in deze aflevering o.a. eekhoorn, buizerd, kerkuil, sabelsprinkhaan, pimpelmees, koolmees, eekhoorn, boommarter, gaai, veldmuis , grauwe ganzen en nog veel meer.
