Natuurlijk Limburg
Programmamaker Maurice Nijsten uit Ulestraten bezoekt samen met Edmond Staal van Stichting het Limburgs Landschap natuurgebieden in de hele provincie. Er is aandacht voor zowel culturele aspecten als voor natuurbeheer. In iedere uitzending komen ook fraaie dier- en landschapsopnamen uitvoerig aanbod.
Meer informatie ook op: www.mauricenijsten.nl
L1thema
Maandag 15 maart: Landschap: mensenwerk
Op stap met Stichting het Limburgs Landschap. Gids bij onze wandeling is Edmond Staal, medewerker bij Stichting het Limburgs Landschap. Voor vandaag hebben we een wandeling gekozen van het Jacobspad.
We vertrekken vandaag op het plateau van Margraten, vlakbij de van Tienhovenmolen.
Edmond loopt over het plateau, langs de akkerreservaten, die door het Limburgs Landschap zo worden bewerkt om de leefwereld voor de hamster en veel andere dieren optimaal te maken.
Vanuit het akkerreservaat komen we in Sibbe langs het Sibberhuuske. Een grote heerboerderij die stamt uit 1652. Edmond legt het ontstaan van de speklaag uit.
De route brengt ons naar het dorpje Vilt. Via een mooie holleweg arriveren we in de Bergse heide, een fraai natuurgebied van Stichting het Limburgs Landschap.
Daslook groeit hier massaal en trekt door de sterke uienlucht snel de aandacht. Ook de gevlekte aronskelk en de giftige éénbes, een zeldzame plant met op de steel één bes, treffen we hier aan.
In de bossen van de Bergse heide ligt een dicht padennet. Groen genieten dus.
Vanuit het bos de Bergse Heide arriveert Edmond Staal in Ingendael. Dit jong natuurgebied heeft zich in korte tijd ontwikkeld tot een gevarieerd landschap. De Geul slingert zich dwars door Ingendael heen en heeft diepe geulen uitgesleten. Bergse Heide en Ingendael worden door het Limburgs Landschap als een eenheid beheerd.
Konicks lopen het gehele jaar in Ingendael. Samen met Gallowayrunderen zijn het de natuurlijke beheerders van het beekdal.
Voormalige landbouwgronden zijn door het Limburgs Landschap aangekocht en de ontwikkeling naar een natuurlijk beekdallandschap is nog in volle gang.
Chateau Sint Gerlach, een hotelcomplex met internationale bekendheid, grenst aan Ingendael. Door de tuinen van het complex, die voor iedereen toegankelijk zijn, arriveren we bij de Sint Gerlachuskerk.
Uiteraard brengen we even een bezoek aan dit prachtige cultuurmonument.
En verder gaat de wandeling en wel via de brug over de Geul bij de Geulhemmermolen. We bezoeken de Curfsgroeve. De mergelwinning is hier in 2009 gestopt. Het beheer is gericht op het open houden van grote delen van de groeve. De verwachtingen zijn hoog gespannen over wat zich de komende jaren in de Curfsgroeve zal gaan ontwikkelen.
De wandeling brengt ons nu naar het Meerssenerbroek. Het hele jaar door loopt hier een kudde Galloways. Zij zorgen ervoor dat delen van het Meerssenerbroek grazig blijven, zonder dat menselijke beheerders daarbij helpen. Onze wandeling gaat nu verder naar het centrum van Meerssen. De basiliek hier wordt wel het pronkstuk van de Maasgothiek genoemd. De kerk werd in 1938 door Paus Pius XI verheven tot basiliek.
En hier eindigt dan onze wandeling voor vandaag.
We zien in deze aflevering o.a. wespendief, reeën, ijsvogel, wijngaardslak, ransuil, das, Konicks, galloways, vos, zwarte specht, geelgors en nog veel meer.
Maandag 8 maart: Struinen door de Maasduinen
Voor vandaag hebben we een wandeling gekozen uit de Maasduinenroute. We vertrekken bij de Eckeltsebergen en eindigen bij de Bosserheide.
Kenmerkend voor de Eckeltse bergen is de zeldzame afwisseling van heide, loofbos en open zandige delen. Paraboolduinen geven een fraai reliëf aan een nogal vlak landschap. Edmond vertelt over het ontstaan van deze paraboolduinen.
Sinds 1972 is de Eckeltse bergen in bezit van de Stichting het Limburgs Landschap. Goed beheer van de heide helpt de stand van zeldzame reptielen omhoog. Het Limburgs Landschap heeft door kleinschalig plaggen zandige plekjes gemaakt en dat is gunstig voor het aantal zandhagedissen.
Nabij de Eckeltsebergen werkt de natuurbeschermingsorganisatie aan herstel van het leefgebied van een zeldzaam amfibie: de knoflookpad.
Vanuit de Eckeltsebergen komen we aan bij het Eendenmeer, een fraai natuurgebied in bezit bij de gemeente Bergen. In de herstelde vennen treffen we veel watervogels aan. In 2009 werd zelfs de uiterst zeldzame roerdomp in dit gebied waargenomen.
We wandelen verder en komen aan bij het Wolfsven. Edmond legt uit dat Stichting het Limburgs Landschap het ven weer hersteld heeft door de voormalige landbouwgronden af te graven. Doordat de bemeste bovenlaag wordt verwijderd kan het oorspronkelijke karakter weer terugkeren. Natuurherstel biedt dus al gauw een fraai resultaat en nieuwe kansen voor flora en fauna. Hier bij het Wolfsven is dat al goed te zien.
Onze wandeling brengt ons nu naar het Reindersmeer. Het Reindersmeer is een volwaardig onderdeel van het Nationaal Park de Maasduinen. Zand en grind zijn hier afgezet door Maas en Rijn.
Het Reindersmeer wordt gevoed door schoon grondwater en langs de oever zijn ondiepe plekken gemaakt voor watervogels en begroeiing.
Van het Reindersmeer wandelt Edmond naar het nabijgelegen hersteld stuifzand, een grote zandvlakte. Edmond legt uit hoe het komt dat er op deze vlakte tankmos woekerde.
En verder gaat onze wandeling en wel naar de Bosserheide. Dit gebied vormt een landschappelijke eenheid met andere gebieden binnen het Nationaal Park de Maasduinen. Het geheel leent zich uitstekend voor wandelingen door het gevarieerde heide- en boslandschap.
Op het stuifzand van de Bosserheide zijn meer dan twintig soorten korstmossen gevonden.
Edmond vertelt aan de hand van een ezelsbruggetje hoe je het verschil kunt zien tussen een den, een spar en een larix.
En hiermee eindigt onze wandeling die ons bracht door een fraai gedeelte van de Maasduinen.
We zien in deze aflevering o.a. nachtzwaluw, boompieper, gladde slang, buizerd, knoflookpad, roerdomp, havik, bunzing en nog veel meer.
Maandag 1 maart: Monumenten en hun landschap
Voor vandaag hebben we een wandeling gekozen uit het Maas- Swalm- Nettepad. We starten in Linne bij de kerk en eindigen onze wandeling bij de kasteelruïne in Montfort.
We starten onze wandeling bij de kerk in Linne. We wandelen vervolgens door de Linnerweerd. Edmond vertelt waarom er hier populieren zijn geplant. Door de Linnerweerd stroomt de Vlootbeek, die hier weer mag meanderen. Daardoor ontstaat er een hele andere vegetatie.
Het gemengde bos biedt aan vele diersoorten een geschikt leefgebied.
En verder gaat de wandeling en wel via de fraaie Platanenlaan van Ravensburg.
De wandeling brengt ons ook langs enkele fraaie bosgebieden. Natuurlijk nemen we even de tijd om er een kijkje te nemen.
Via de lager gelegen gronden vervolgen we onze wandeltocht naar de hoger gelegen delen van landgoed Rozendaal.
Via de spoorwegovergang komen we dan bij landgoed Rozendaal.
Edmond loopt door de Eikenlaan en vertelt waarom de Amerikaanse eik hier moet worden verwijderd.
De karakteristiek van landgoed Rozendaal is goed te zien: een beekdallandschap met laaggelegen grasland, begrensd door bos op stuifzandruggen.
In landgoed Rozendaal bevinden `zich enkele monumentale, karakteristieke boerderijen. Boerderij Koningshof stamt al uit de 16e eeuw.
Edmond loopt langs Koningshof richting Vlootbeek en vertelt over het ontstaan van de Vlootbeek.
Enkele lanen van witte acacia, beuk en Amerikaanse eik doorsnijden de bossen.
Vanuit het bosgebied komen we aan bij het Reigersbroek. Nadat een gedeelte van het Reigersbroek weer in bezit kwam bij het Limburgs Landschap kreeg het gebied weer langzaam zijn natuurrijke karakter. Door de natuurherstelmaatregelen keert er weer geleidelijk meer water terug in het gebied, zodat het gebied zijn naam weer eer aandoet.
Onze wandeling brengt ons vervolgens bij de Bremberg. Hier treffen we o.a. ook struikheide en bremstruiken aan.
En verder gaat onze wandeling en wel richting kasteel Montfort. Eén van de torens van de ruïne van kasteel Montfort werd fraai gerestaureerd door Stichting kasteel Montfort. De pas gerestaureerde kerker van de ruïne is het eindpunt van onze wandeling voor vandaag.
We zien in deze aflevering o.a. zwarte roodstaart, vos, torenvalk, phegeavlinder, kleine karekiet, wezel, buizerd, havik en nog veel meer.
Maandag 22 februari: Groen genieten rondom het Geuldal
Op stap met Stichting het Limburgs Landschap. Gids bij onze wandeling is Edmond Staal, medewerker bij Stichting het Limburgs Landschap. Voor vandaag hebben we een wandeling gekozen uit het Krijtlandpad. We starten in Mechelen en eindigen in Holset.
Er wordt bij deze wandeling gebruik gemaakt van veel onverharde paden door bos en weiland. Het Krijtlandpad heeft in elk seizoen zijn aantrekkelijke kanten. De vele meidoornheggen in dit landschap zijn ideaal voor het nest van de kneu. Stekelige struiken vormen een goede bescherming tegen ongewenste gasten.
De wandeling komt ook langs de Epener volmolen, een fraai bezit van Natuurmonumenten. Deze watermolen doet dienst als graanmolen. Er valt genoeg te genieten tijdens de wandeling, voor ieder die er oog voor heeft.
De snelstromende Geul is 58 kilometer lang en het verval van de rivier bedraagt ongeveer 250 meter. De waterkwaliteit van de Geul verbetert geleidelijk. In veel bomen langs de Geul groeit de maretak, ook bekend als vogellijm. Deze plant is een halfparasiet die met zijn wortels stoffen uit de boom haalt.
Edmond wandelt door de Heimansgroeve richting Cottessen. Vroeger groeide er op verschillende plaatsen langs de Geul het zinkviooltje. Edmond legt uit welke stappen het Limburgs Landschap onderneemt om het zinkviooltje weer terug te krijgen langs de Geul.
We vervolgen onze wandeling en passeren daarbij hoeve Birven. Deze monumentale vakwerkboerderij werd fraai gerestaureerd en is eigendom van Stichting het Limburgs Landschap. Zuid- Limburg, een beetje buitenland.
Cottessen is gelegen op een helling tussen de Belgische grens en het Vijlenerbos.
Langs heggen en over onverharde paden wandelen we verder en wel in de richting van het Vijlenerbos. Dit bos, in bezit bij Staatsbosbeheer, is één van de oudste bossen van Zuid-Limburg.
Komend uit het Vijlenerbos hebben we een fraai uitzicht op Holset en de Volmolen bij Vaals. Eerst brengen we een bezoek aan de Volmolen bij Vaals.
In 2007 werd het Limburgs Landschap te hulp geroepen bij het veiligstellen van de Volmolen. Om verder verval te voorkomen, werden de eerste restauratiewerkzaamheden inmiddels uitgevoerd.
En verder gaat onze wandeling weer, en wel van de Volmolen naar het nabijgelegen kerkje in Holset. In het kerkje van Holset wordt de H. Genoveva aangeroepen tegen oogziekten.
En hier eindigt onze wandeling door een zeer afwisselend gedeelte van Zuid-Limburg.
We zien in deze aflevering o.a. wilde zwijnen met biggen, grauwe klauwier, kneu, hazelmuis, steenuil, ijsvogel, grote gele kwikstaart, das, ransuil, vroedmeesterpad en nog veel meer.
Maandag 8 februari: Van Jekerdal naar hamsterreservaat
Op pad met Stichting het Limburgs Landschap. Op stap met de fiets en daarbij onderweg oog hebben voor de natuur- èn culturele aspecten. Gids op de fiets is Edmond Staal, medewerker van Stichting het Limburgs Landschap.
Vertrekpunt vandaag is het Maastrichtse Centrum voor Natuur en Milieu Educatie, gevestigd in het Jekerdal. Van daaruit fietst Edmond Staal naar kasteel Neercanne, het enige terrassenkasteel van Nederland. Edmond geeft uitleg over het ontstaan van het Albertkanaal. Vanaf de terrasmuren van het kasteel heeft men een prachtig uitzicht op het Jekerdal, en de prachtige herstelde kasteelvijver, die een verfraaiing is van het landschap rond het kasteel.
We bezoeken het Cannerbos en omgeving. In het Cannerbos zijn door het Limburgs Landschap trappen aangelegd en dat is geen overbodige luxe. Het gebied is één der rijkste zoogdierengebieden van Nederland. Liefst 36 soorten zijn er ooit in het reservaat aangetroffen.
Op het plateau achter het Cannerbos staat sinds het jaar 2000 het Millenniumbos. Het bos is aangeplant met streekeigen boomsoorten zoals o.a. zomereiken en beuken.
Langs de rand werd een amfibieënpoel aangelegd.
We ontmoeten Carlo Poolen. Hij is bestuurslid van het IVN Maastricht en houdt zich vooral bezig met Jeugdeducatie. "Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst", is dan ook een belangrijke doelstelling bij het organiseren van diverse activiteiten.
Na deze ontmoeting fietst Edmond door Maastricht op weg naar het hamsterreservaat. Onderweg komen we langs het Geusseltpark waar grote grazers, zoals Gallowayrunderen, een belangrijke rol spelen bij het beheer.
We arriveren bij het hamsterreservaat ten noorden van Amby. Hier werden gefokte hamsters uitgezet. De hamster wordt ook wel korenwolf genoemd. De gefokte hamsters planten zich voort en vooral de in het wild geboren hamsters hebben een goede overlevingskans. De natuur een handje helpen heeft wel degelijk resultaat. Edmond vertelt hoe de herintroductie van de hamster verliep en hij legt uit welke dieren ook voordeel hebben van het beheer van de akkers. 
Na ons bezoek aan het akkerreservaat en omgeving fietst Edmond door naar de Meertensgroeve, een oude mergelgroeve, ten noorden van Berg en Terblijt.
De Meertensgroeve heeft zich ontwikkeld tot een interessant natuurgebied. Door de warme beschutte ligging en de open schrale vegetatie is hij bijzonder te noemen.
We zien in deze aflevering o.a. ijsvogel, grote gele kwikstaart, grote bonte specht, alpenwatersalamander, buizerd, egel, hamster, patrijs, vroedmeesterpad, hazelworm, hermelijn.
